Tartışmalı bölgeler: geçmişi ve gelecekteki zorluklar

Posted: March 1, 2017 at 11:22 pm

YAZAR: Sirvan Hüseyn

‘Tartışmalı bölgeler’ anayasal bir kavramdır. 1968 ile 2003 yılları arasında Irak hükümeti tarafından demografik değişimlere maruz kalan Kerkük gibi bögelere deniliyor.

Bu bölgeleri Irak federal hükümeti ve Kürdistan Bölgesel Hükümeti ya da iki il arasında anayasanın 140. maddesine göre sonuçlanıdırılıyor.

2005 yılı referandumda onaylanan anayasanın bu maddesine göre, bu bölgeler hakkında üç aşamalı bir mekanizma ile karar veriliyor: normalleştirme, nüfus sayımı ve refereandum. Anayasaya göre 2007 yılına kadar bu madde yere getirilimeliydi.

Maddenin son tarhihinden 10 yıl geçmesine rağmen, normalleştirme aşamasının bir bölümü tamamlanmıştır. Buna rağmen, bu madde hala geçerlidir. Zamanında, maddenin anayasaya konulması tüm tarafların rızasıyla olmamıştı.

Anayasanın 140. maddesi iki fıkradır. Birincisi, Yürütme, Geçici Devlet Yönetim Yasasının 58. maddesinin icra edilmesi için çalışacak. İkinci fıkraya göre de, 58. maddede konulan normalleştirme, sayım ve referandum gibi adımların yeni kurulan hükümetin görevleri olacağını da söylenmiştir. Bu da 2007 yılının Aralık ayına kadar yapılmalıdır.

Dolayısıyla, anayasanın 140. maddes, 2003 yılında çıkartılan Geçici Devlet Yönetim Yasasının 58. maddesi üzerine yazılmış bir maddedir.

58. maddesinin birinci fıkrası 2003 yılı öncesine dayanan yapılan zülümlerin kaldırılmasıyla ilgilidir.

Çare olarak evlerinden zorla çıkartılan vatandaşların kendi evlerine dönmesi ve yapılan demografik değişimin normalleştirimesi konuşmuştur.

58. maddesinin ikinci fıkrasına göre de, geçmiş rejimin etnik değişim amacıyla yaptığı illerdeki sınır değişiklikleri ile ilgilidir. Yasaya göre, cumhurbaşkanı ve hükümet parlamentoya önerilerde bulunacak.

Aynı maddede, verilen önerilerin cumhurbaşkanlığı ve hükümetin tam oylarıyla kabul olmasının gerektiğini de yazılmıştır. Oy birliği sağlanmandığı takdirde tarafsız bir hakem tayin edilecek. Bu konuda da anlaşmazlık olursa o zaman Birleşmiş Milletler bu hakemi belirleyecek. Geçen yıllarda, Cumhurbaşkanı ve yardımcılarının Kürtler, Sünniler ve Şialar arasında bölündüğü için anlaşma sağlanamadı.

2011 yılında, dönemin cumhurbaşkanı Celal Talabani, İdari Sınırlarn Normalleştirme yasasını parlamentoya gönderdi.

58 ve 140 maddede yer alan bir fıkraya göre tartışmalı olan sınırların sonuçlandırması adil bir sonuç için ertelenecek.

Tartışmalı bölgeler olan belirlenen bölgelerin çoğu ilk önce sınırları belirlenmeli sonra da Kürdistan’a eklenip eklenmemesini görüşülmeli.

Bütün sınırları 140 maddesinde yer aldığı için Kerkük ili özel bir konuma sahiptir. İlin nüfusu Kürtler, Araplar, Türkmenler ve Hıristiyanlardan oluşuyor. Kürtler Kerkük’ün Kürdistan’a dönmesini istiyor. Araplar ise federal hükümete bağlı kalmasını talep ediyor. Türkmenler de en son Kerkük’ün bağımsız bir bölge yapılmasına yanaydı.

Kerkük’ten sonra, tartışmalı bölgelerin çoğu Nineva ilinde yer alıyor. Sincar, Başika, Mahmur, Tilkef, Şeyhan, Hemdaniye, Zumar ve Kahetaniye gibi ilçe ve nahiyeleri kapsıyor. Bu yerlerin çoğu 2014 yılında DAEŞ kontrolüna düştü. 2016 yılında ise DAEŞ’ten kurtarıldı. Hala tamir edilmeyen bu bölgelerin geleceği ile ilgili Irak ve Kürdistan hükümetleri arasında bir anlaşma sağlanmamış.

Diyale ilinde, Hanekin, Celevla, Sadiye, Mendeli, Meydan, Koretu, Bedre ve Cessan bölgeleri ‘tartışmalı’dır.

Salahadin ilinde de Tuzhurmatu tartışmalıdır. Kürtler Tuzhurmatu’yu ilk olarak Kerkük’e geri almasını istiyor.

140. maddenin amacı 1968 ve 2003 yılı arasında zikredilen bölgelerde yapılan yanlışların doğrultmasını içindir.

2006 yılında bir anayasal komite 140. maddesinin icra edilmesine kuruldu. Komitenin görevi evlerinden kovulan yada o bögelere getirilen vatandaşlar ve ailelerin telafisiydi.

Komite başkanı ve üyeleri Irak’ın farklı gruplarına bağlıydı. Her yıl bütçede komitenin görevleri için para ayrılıyordu. Ama bu yıl bu yapılmadı.

140. maddesinde yer alan bölgelerin idari durumu yıllardır aynısıdır ve değişmemiştir. Bölgenin farklı grupları hala bir fikir birliğe ulaşamamıştır. Bölge halkı önündeki en büyük zorluk ise bu sorunları özellikle de DAEŞ sonrası döneminde nasıl bir barışçış şekilde çözebilir.

Short URL: http://kirkuknow.com/turkmen/?p=13777

Photo Gallery

513 views
ANASAYFA HABERLER GÜNDEM FOTOĞRAF HABER TAKIP SERVISLER
Print This Post Print This Post