Ninova’da savaş, bir gecede geleneksel toplumsal rolleri değiştirdi. Daha önce ağırlıklı olarak evini çekip çeviren Musullu kadınlar, çatışma sonrası dönemde bir anda ailelerinin hem temel dayanağı hem de tek geçim kaynağı hâline geldi. Ancak bu büyük dönüşüme rağmen, vilayette kadın ekonomisi hâlâ ağır toplumsal baskılar, yeni kurulan girişimlerin resmî olarak kayıt altına alınmasını zorlaştıran bürokratik engeller ve binlerce çalışan kadının sosyal güvenlik sisteminin dışında kalması gibi ciddi sorunlarla mücadele ediyor.
Ninova Valiliği Kadın İşleri Birimi Sorumlusu Rafi’a Muhammed Said, kadınlardan sorumlu resmî birimin yedi yıldır merkezi hükümetten tek bir dinar dahi bütçe almadan, tamamen gönüllü çabalarla faaliyet gösterdiğini söyledi.
Said, savaş ve çatışmaların hakim olduğu istikrar döneminin ardından Ninova’da kadın ekonomisinin mevcut durumunu, kadınlardan sorumlu resmî kurumların karşı karşıya olduğu mali ve idari sorunları, kadın girişimcilerin ve toplumun en kırılgan kesimlerinin desteklenmesine yönelik gelecek planlarını KirkukNow’a anlattı.
“Kadın girişimciler resmî izinleri almakta büyük zorluk yaşıyor”
KirkukNow: Günümüzde Ninova’da kadınların karşı karşıya olduğu ekonomik eşitsizliği nasıl değerlendiriyorsunuz? Kırsal ve kentsel bölgelerde bu eşitsizliğin boyutunu gösteren veri ya da göstergelere sahip misiniz?
Rafi’a Muhammed Said: Bölgede kadın ekonomisinin mevcut durumu büyük ölçüde finansman olanaklarına bağlı. Kadınların yürüttüğü ekonomik projelere sağlanan mali destek yetersiz olduğu gibi, istihdam olanakları da oldukça sınırlı.
Kadınların bazı iş alanlarında faaliyet göstermesi hâlâ zor. Ayrıca kadın girişimcilerin projelerini resmî olarak kayıt altına alma sürecinde ciddi engeller bulunuyor.
Bazı çalışan kadınlar, işletmelerini kayıt altına aldıramadıkları için sosyal güvenceye kavuşamıyor. Bunun yanında projelerini hayata geçirebilmeleri için yeterli fırsat tanınmıyor ya da ürünlerini sergileyebilecek uygun satış alanları tahsis edilmiyor.
Bugün birçok kadın girişimciyi ürünlerini parklarda ve farklı kamusal alanlarda satarken görüyoruz. Bunun temel nedeni ise ilgili devlet kurumlarından gerekli izinleri almakta büyük güçlük yaşamalarıdır.
“Savaşın ardından kadınlar bir gecede ailelerinin geçimini sağlayan kişi hâline geldi”
KirkukNow: Ninova son yıllarda olağanüstü koşullardan geçti. Bugün ekonomik açıdan en kırılgan durumda olan kadın grupları hangileri? Yerinden edilenler, evlerine dönenler ve ailelerinin geçimini sağlayan kadınlar hangi engellerle karşılaşıyor?
Rafi’a Muhammed Said: Sözünü ettiğiniz grupların tamamı en fazla zarar gören kesimlerdir.
Bildiğiniz gibi çok ağır bir savaştan çıktık. Kadınlar bir gecede ailelerinin hem destekçisi hem de geçimini sağlayan kişisi olmak zorunda kaldı. Oysa daha önce rolleri büyük ölçüde ev işleriyle sınırlıydı.
Bu nedenle kadınlara ekonomik alanlarda ve girişimcilikte daha fazla çalışma fırsatı sunmalıyız.
Ayrıca kadınların çalışmasını engelleyen toplumsal kısıtlamaların kaldırılması gerekiyor. Çünkü bu anlayış, kadınların iş bulma şansını ciddi biçimde azaltıyor.
“Yedi yıldır tek bir dinar bile bütçe almadan çalışıyoruz”
KirkukNow: Valilikteki Kadın İşleri Birimi kadınların ekonomik olarak güçlenmesi için ne yapıyor? Birimin etkili programlar uygulayabilecek yetki ve kaynakları var mı?
Rafi’a Muhammed Said: Birimimizin görevi koordinasyon ve planlama yapmaktır.
Kadınların ekonomik, sosyal ve siyasi hayata katılımı, aile içi şiddetle mücadele, iklim değişikliği ve aşırıcılıkla mücadele gibi alanlarda her yıl yeni planlar hazırlıyoruz.
Ancak en büyük sorunumuz kadınların finansman eksikliğidir.
Kadın İşleri Birimleri yedi yıldır tamamen gönüllü çalışmalarla ve hükümetten tek bir dinar bile almadan faaliyet gösteriyor.
Eskiden uluslararası kuruluşların desteğinden yararlanıyorduk ve çalışmalarımız daha kolay ilerliyordu. Ancak bugün bu kuruluşların sayısı çok azaldı; hatta neredeyse tamamen ortadan kalktı.
Bu nedenle merkezi hükümetin Kadın İşleri Birimleri için gerçekçi bütçeler ayırması gerekiyor.
Ayrıca görevlerimizi daha etkin yerine getirebilmemiz için yetkilerimizin de genişletilmesine ihtiyaç var.
“Kadınlar kalkınma ve yatırımların ayrılmaz bir parçası olmalı”
KirkukNow: İl düzeyindeki kalkınma ve yatırım planları hazırlanırken kadınların ekonomik ihtiyaçları ne ölçüde dikkate alınıyor? Özel sektör kadınlar için daha güvenli ve adil çalışma ortamları oluşturmak üzere nasıl teşvik edilebilir?
Rafi’a Muhammed Said: Kadınların ihtiyaç ve haklarının tamamen göz ardı edildiğini söyleyemeyiz. Ancak mevcut ilginin yeterli olduğunu da söylemek mümkün değil.
Ninova’nın kadınların kalkınmaya daha etkin katılımını sağlayacak kapsamlı bir kalkınma planına ihtiyacı var.
Küçük ölçekli projeler kurarak başarı elde eden çok sayıda kadın bulunuyor.
Bu nedenle kadınların mevcut bütün yatırım alanlarına dâhil edilmesi gerekiyor. Çünkü geleceğin kalkınma anlayışı sürdürülebilirlik üzerine kuruluyor.
“Eskiden uluslararası kuruluşlara güveniyorduk, bugün ise neredeyse hiçbiri kalmadı”
KirkukNow: Önümüzdeki dönemde kadınlarla erkekler arasındaki ekonomik uçurumu azaltmak için öncelikleriniz neler olacak? Programlarınızın başarısını nasıl ölçüyorsunuz?
Rafi’a Muhammed Said: Hazırladığımız projeler, hükümete ve diğer kurumlara ağır mali yük getirmeyecek planlara dayanıyor.
Şu anda önceliğimiz farkındalık oluşturmak, kadınların kapasitesini geliştirmek ve mesleki eğitimi yaygınlaştırmak.
Ayrıca kadınların ekonomik alanda güçlenmesini destekleyecek yıllık planlar hazırlıyoruz.
Kadınlar artık büyük ölçekli projelerde de yer almaya başladı ancak bu katılım hâlâ sınırlı.
Bu nedenle kadınlara daha fazla istihdam fırsatı sağlanmasını umut ediyoruz.
Projelerin etkisini ise yararlanan kadın sayısı, kurulan proje sayısı ve ekonomik alandaki gelişmeler üzerinden değerlendiriyoruz.
Yeni hükümetin kadın birimlerine daha fazla önem vermesini ve hızlı adımlar atmasını bekliyoruz.
Özellikle Ninova’daki kadınların hem bizim hem de hükümetin desteğine ihtiyacı var.
“Ninova’da umut veren çok sayıda başarı hikâyesi var”
KirkukNow: Saha çalışmalarınız sırasında hem kadınların yaşadığı zorlukları hem de değişimin mümkün olduğunu gösteren unutamadığınız bir başarı hikâyesi var mı? Bağdat’taki karar vericilere vermek istediğiniz mesaj nedir?
Rafi’a Muhammed Said: Ninova’da gerçekten çok sayıda başarı hikâyesi bulunuyor.
Özel gereksinimli birçok kadın büyük zorlukları aşarak bugün kârlı işletmeler kurmayı başardı.
Bunun yanında şiddete maruz kalmış, hatta intiharın eşiğine gelmiş kadınlar vardı. Müdahalelerimizden sonra hayatları tamamen değişti. Bugün bu kadınların bazıları kamu kurumlarında görev yapıyor, idari pozisyonlara yükseldi ve farklı alanlarda kendilerini geliştirdi.
Bu başarılar aslında toplumun tamamına katkı sağlıyor. Bu nedenle Bağdat’taki karar vericilere çağrım şudur:
Kadınların potansiyelini bir yatırım olarak görmeli, onların bilgi ve becerilerinden yararlanmalı ve ekonomik kalkınma ile sürdürülebilir kalkınma süreçlerine aktif biçimde katılımlarını sağlamalıdırlar.
