Kerkük’ün Arefa Mahallesi’nde bulunan rafineride çalışan yüzlerce işçi ve mühendis, salı günü Kerkük Valiliği binası önünde bir araya gelerek işlerine dönmelerine izin verilmesini talep etti.
Yıllardır Irak Petrol Bakanlığı bünyesinde günlük ücret sistemiyle çalışan en az 610 işçi ve mühendisin işi askıya alındı. Çalışanlar, Kuzey Petrol Şirketi (Northern Refineries Company) ile ilgili bir yolsuzluk soruşturmasının ve eski rafineri yetkilisi Adnan el-Cumeyli hakkındaki iddiaların içine çekildiklerini söylüyor.
Protestocular, valilik binasının girişini kapatarak görevlerine iade edilmelerini talep etti ve çalışma koşullarında yapılması önerilen değişikliği reddetti.
Göstericilerden Haitham Yusuf, “Kerkük Rafinerisi’nde altı ya da yedi yıldır çalışıyoruz. Sonra bir gün bize çalışma sistemimizin günlük ücretten başka bir sisteme geçirileceği söylendi” dedi. Önerilen bu düzenleme Arapçada “hizmet satın alma” (purchase of services) olarak biliniyor.
Birçok Irak devlet bakanlığı tarafından kullanılan bu sistemde bir bakanlık, bakanlığın ihtiyaç duyduğu işçileri ve diğer hizmetleri sağlamak üzere özel sektördeki bir şirketle sözleşme yapıyor.
Northern Refineries Company, işçilerinden ve mühendislerinden çalışma statülerini günlük ücret sisteminden “hizmet satın alma” sistemine değiştiren formları doldurmalarını istedi. Ancak çalışanlar bu öneriyi reddetti. Çalışanlar, bu sistemin kendilerinin devlet kadrosunda sürekli istihdam edilmesini engelleyebileceğini savunuyor. Bunun, yıllardır elde etmeye çalıştıkları bir hak olduğunu belirtiyorlar.
Ayrıca yeni düzenlemenin daha düşük maaşlara, daha ağır iş yüküne ve hatta işten çıkarılmalara yol açmasından endişe ediyorlar.
Önerilen değişiklikler, Petrol Bakanlığı’nın Northern Refineries Company bünyesinde çalışan yaklaşık 11.600 günlük ücretli işçi hakkında yürüttüğü soruşturmanın ortasında gündeme geldi.
Northern Oil Company’ye yakın bir kaynağa göre, bakanlığın soruşturmasında yaklaşık 4.500 işçinin parmak izi, imza ve istihdam kayıtları aracılığıyla gerçekten günlük olarak çalıştığının doğrulanabildiği tespit edildi. Bulguların bakanlık içinde endişelere yol açtığı bildirildi.
Yousef, “Evet, Petrol Bakanlığı’nın soruşturması gerçek, ancak sahte işçiler Kerkük Rafinerisi’nde değildi. Orada her gün çalıştığımızı kanıtlayabiliriz. Aramızda yaklaşık 600 kadın ve erkek var” dedi.
Arap milletvekili Muhammed Ali Tamimi, valilik binası önünde protestoculara hitap ederek taleplerini destekleme sözü verdi. Tamimi, çalışanların başka çalışanlarla ilgili yolsuzluk iddiaları nedeniyle cezalandırılmaması gerektiğini söyledi.
Tamimi göstericilere, “Parmak izleriniz, güvenlik izinleriniz ve yıllarca hizmetiniz var. Sorun siz değilsiniz; sorun rüşvet alanlar ve istihdam kayıtları sahte olarak oluşturulanlar” dedi.
Çalışanların “hizmet satın alma” sistemine geçirilmesi halinde önemli haklarını kaybedeceklerini söyleyen Yusef, “Çalışma statümüzü günlük ücretten hizmet sözleşmelerine değiştirirsek tüm haklarımızı kaybedeceğiz. Yolsuzluk yapan ya da gerçekte var olmayan çalışanların kurbanı olmamalıyız” dedi.
Protestocular, resmî olarak görevlerine iade edilmelerinin yanı sıra geçmiş dört aya ait ödenmemiş maaşlarının ve mali haklarının ödenmesini talep ediyor.
Tamimi, Petrol ve Planlama Bakanlıklarından oluşturulan ortak bir komitenin dosyayı incelediğini belirterek soruşturma devam ederken işçilere sakin olmaları çağrısında bulundu.
Tamimi ayrıca rafineri işçileri ve mühendislerine yapılan ödemelerdeki iddia edilen farklılıklara da dikkat çekti. Tamimi’ye göre Petrol Bakanlığı her işçi için günlük 55.000 Irak dinarı (IQD) (35 dolar) tahsis ederken, işçilere yalnızca 25.000 IQD ödendi. Mühendisler için ise günlük 125.000 IQD tahsis edildiğini, ancak yalnızca 50.000 IQD ödendiğini söyledi.
Northern Refineries Company, Beci Rafinerisi de dahil olmak üzere Irak’ın kuzeyindeki birçok rafineriyi denetliyor. Adnan Cumeyli, daha önce Beci Rafinerisi’ni yönetmiş, daha sonra rafineri işleri için petrol bakan yardımcısı olmuştu.
Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), Irak’taki işsizlik oranının 1990’ların başında yüzde 9’dan 2021’de yüzde 14,2’ye yükseldiğini bildirdi.
40 milyon Iraklıdan 9,2 milyonu istihdam ediliyor. Irak’ın devlet ağırlıklı ekonomisine, devlet gelirlerinin yaklaşık yüzde 85’ini sağlayan petrol sektörü öncülük ediyor. Hükümet bugün maaşlara 15 yıl öncesine kıyasla yüzde 400 daha fazla ödeme yapıyor. 2020 yılında devlet harcamalarının yaklaşık dörtte üçü kamu sektöründeki memurların maaşlarının ödenmesine gitti.
Northern Oil Company’ye yakın bir kaynak, Petrol Bakanlığı’nın çalışmalarının rafineri operasyonlarını yeniden düzenlemeyi, yolsuzlukla mücadele etmeyi ve pozisyonlarının sahte veya usulsüz yollarla oluşturulduğu iddia edilen çalışanları görevden çıkarmayı amaçladığını söyledi.
Kaynak, “Cumeyli ve bazı yardımcılarının tutuklanması bu yolsuzluğun ortaya çıkarılmasına yardımcı oldu” dedi.
Kerkük’te protestocular ilgili makamlardan gelecek yanıtı bekliyor. Ancak soruşturmanın karmaşıklığı nedeniyle çalışanların istihdam statülerinin ve mali taleplerinin ne kadar hızlı çözülebileceği belirsizliğini koruyor.
Kerkük İl Meclisi üyesi Ahmed Kirkuk, “İşçileri görevlerine geri döndürmek ve geçmiş dört aya ait mali haklarını ödemek için yasal ve idari bir çözüm bulmaya çalışıyoruz” dedi.
Irak’ta ulusal yoksulluk oranı 2018’de yüzde 20’den 2021’de yüzde 31,7’ye keskin bir şekilde yükseldi ve yoksulların toplam sayısı 11,4 milyona ulaştı. Irak Planlama Bakanlığı’nın UNICEF, Dünya Bankası ve Oxford Yoksulluk ve İnsani Gelişme Girişimi’nin desteğiyle yaptığı değerlendirmeye göre bu durum, COVID-19 pandemisinin sosyoekonomik etkilerinin bir sonucu olarak ortaya çıktı.
Milletvekili Mohammed Ali Tamimi, “Bu sorunları Petrol Bakanlığı’na ilettik ve ilgili talepleri sunduk. Soruşturmayı takip etmeye devam edeceğiz” diye ekledi.
