"هەندێك خۆراكی زیاتر دەكڕن و هەندێكیش دەیانەوێت چەكیان لە ماڵەوە هەبێت"، ئەم گۆڕانكارییە نوێیە لە ژیانی رۆژانەی ئێزیدییەكان لە شنگال لە دوو هەفتەی رابردودا ئاماژەیەكی قۆڵە بۆ ترسی دوبارەبونەوەی روداوەكانی ساڵی 2014.
لە ساڵی 2014دا، داعش دەستی بەسەر ناوچەیەكی بەرفراوانی باكوری عیراقدا گرت و لەڕێی توندوتیژییەوە، بە شێوەیەكی سیستماتیك كەمینە ئەتنی و ئاینییەكانی كردە ئامانج - دیارترینیان ئێزیدی و مەسیحییەكان - لە هەڵمەتێكی دڕندانەدا بۆ سڕینەوەی ئەو پێکهاتانەی بیروباوەڕەكانیان بە ئایدۆلۆژیای توندڕەوی خۆی ناکۆکبوون. لەو روداوەدا ئێزیدییەكان لە قەزای شنگال روبەڕوی كۆمەڵكوژی، رفاندن و دەستدرێژی سێكسی و ئاوارەیی بونەوە.
ئەم ترسەی ئەمجارەیان هاوكاتە لەگەڵ روداوەكانی ئەمدواییەی سوریا و پرسی گواستنەوەی چەكدارانی زیندانیكراوی داعش بۆ عیراق و كۆنترۆڵكردنی بەشێكی زیندانییەكان لەلایەن هێزەكانی سەر بە سوپای عەرەبی سوری لە چەند هەفتەی رابردودا.
سوپای سوریای عەرەبی، بە سەرۆكایەتی ئەحمەد شەرع، كە پێشتر لەناو دەوڵەتی ئیسلامی لە عیراق و شام ناسراو بە (داعش) لێپرسراوێتی هەبووە و فەرماندە و چەكدارەكانی هێزەكەشی بەشێكیان بە هەمان ئاراستەدا رۆیشتون و توندڕەون، لە هەڵمەتێكی فراوانی شەڕدا بەشێكی زۆری خاكی ژێر دەسەڵاتی هێزەكانی سوریای دیموكراتی كۆنترۆڵكرد كە لەلایەن فەرماندەی كورد مەزڵوم عەبدی، سەرۆكایەتی دەكرێت و تێكەڵەیەكە لە كورد، عەرەب، كەمینە ئایینی و نەتەوەییەكانی تری سوریا.
ئەو ناوچانەی سوپاكەی شەرع كۆنترۆڵیكردووە بە تەواوی هاوسنورە لەگەڵ قەزای شنگال لە باكوری خۆرئاوای موسڵ و دەشتی نەینەوا، كە زۆرینەی هەرە زۆری دانیشتووانەكەی ئێزیدین، هەر لەو ناوچانەشەوە لە ساڵی 2014دا داعش هاتەناو خاكی عیراقەوە.
ئیبراهیم خدر، لە ناحیەی گرعوزێر سەر بە قەزای شنگال دادەنیشێت، وتی "ئەم ترسە كەی تەواودەبێت؟ ئێمە لە چاوەڕوانی كارەساتێكی ترداین جارێكی تر بەرۆكی ئێزیدییەكان بگرێت"، زیاتر وتی "هەندێك خێوەت و خۆراكی وشكەیان كڕیوە، برنجی زیاتر و شەكر و خۆراكی زیاترمان كڕیوە و لە ماڵەكانی خۆیان دایانناون".
ناحیەی گرعوزێر 20كم لە سنوری سوریاوە دورە، خەڵكەكەی لە ساڵی 2014دا بەشێكی زۆری ئاوارەبون و هێشتا نەگەڕاونەتەوە زێدی خۆیان ناوچەكە لە ئێستادا بە هێزی ئەمنی و سوپا حەشدی شەعبی تەنراوە، بەڵام ئەوە بەس نییە بۆ رەواندنەوەی ئەو ترسەی لە دڵی ئێزیدییەكاندا چێنراوە.
عەبدولئەمیر شەمەری، وەزیری ناوخۆی عیراق لە 22ی كانونی دووەم لەكاتی بەسەركردنەوەی سنوری عیراق – سوریا، دڵنیایی دایە خەڵكی عیراق و بەتایبەت ناوچە سنورییەكان لەگەڵ سوریا و جەختیكردەوە "سنورەكان بە تەواوی پارێزراون و هیچ مەترسییەكیان لەسەر نییە".
ئیبراهیم وتی "جیاوازیی ئێستا لەگەڵ پێشوو، ئەوەیە متمانەی زیاترمان بە هێزەكانی سنوری شنگال هەیە، دڵنیایین لەوەی بەرگرییمان لێدەكەن، بەڵام لە پیلان و رێككەوتن دەترسین، دەترسین لەناكاودا روداوێك روبدات و هێرشبكەنە سەرمان، وەك چۆن لە ساڵی 2014دا هەمومان بە چاوی خۆمان بینیمان".
دەترسین لەناكاودا روداوێك روبدات و هێرشبكەنە سەرمان
ئەو ترسە هاوكاتیشە لەگەڵ رەزامەندی دەربڕینی حكومەتی عیراق بۆ وەرگرتنی 7000 زیندانیكراوی داعش، كە لە زیندانەكانی ژێر دەسەڵاتی هێزەكانی سوریای دیموكرات (هەسەدە) بون لە سوریا و بەشێكیان رەگەزنامەی عیراقی و بەشێكی تریان بیانیان هەیە.
سەباح نوعمان، وتەبێژی فەرماندەی گشتی هێزە چەكدارەكانی عیراق، ئێوارەی چوارشەممە 21ی كانونی دووەم، بڵاویكردەوە وەكو قۆناغی یەكەم 150 زیندانیكراوی لەو تیرۆریستانە گواستۆتەوە و وتی "ئەمانە تێوەگلاون لە رژانی خوێنی خەڵكی بێتاوانی عیراق"، لەگەڵئاماژەدان بەوەی ئەوانەی وەرگیراون لە سەركردە یەكەمینەكانی داعش-یان تێدایە.
ئەو پرسە مشتومڕی جیاوازی دروستكردووە، رەنگە بەشێك بێت لەو ترسەی هاوڵاتیانی ئێزیدیی هەیانە.
موراد ئیسماعیل، پەرلەمانتاری ئێزیدی لە بازنەی شنگال، هەر ئەو شەوە لە راگەیەنراوێكدا رەزامەندی دەربڕینی حكومەتی عیراقی بۆ وەرگرتنی ئەو 7000 چەكدارەی داعش بە "مەترسیدار" وەسفكرد، چونكە وتی "توانای زیندانەكان بۆ لەخۆگرتنی زیندانەكان سنوردارە" و پێیوایە ئەو هەنگاوە "مەترسییە" بۆ سەر ئاسایشی نیشتیمانیی و ئاسایشی خەڵك.
"ترسەكە لە ناوچەیەكەوە بۆ ناوچەیەكی تر جیاوازە، لە هەندێك شوێن تەنانەت خەڵك خێمەیان كڕیوە و لە چیای شنگال و ئەشكەوتەكان حەشاریانداوە، لەگەڵ خۆراكی وشكە و پێداویستی تر"، سەعد حەجی، چالاكوانی مەدەنی ئێزیدی زیاتر وتی "تەنانەت هەندیكی تر وەك ئامادەكارییەك بۆ هەر روداوێكی هاوشێوەی ساڵی 2014 چەكیان كڕیوە بۆ بەرگریكردن و پاراستنی خۆیان ئەگەر هێرش بكرێتەسەریان".
سەعد بە دەنگێكی بەرزتر وتی "ئەمجارە بەهیچ شێوەیەك خاكی خۆمان رادەستی هیچ هێز و لایەنێك ناكەین".
بەڵام سەباح نوعمان، وتەبێژی فەرماندەی گشتی هێزە چەكدارەكانی عیراق جەختیكردەوە لەوەی هەنگاوی وەرگرتنی 7000 زیندانیكراوەكەی داعش-یان بەگوێرەی هەڵسەنگاندنی دۆخی ئەمنی و مەیدانی بووە بۆ كۆنترۆڵكردنی مەترسی بڵاوبونەوەی ئەو زیندانیانە لە ناوچەكەدا.
ئێزیدییەكان لە عیراق بە زۆری لە قەزای شنگال باكوری خۆرئاوای موسڵ و دەشتی نەینەوا نیشتەجێن، بهپێی ئامارهكانی حكومهتی ههرێمی كوردستان، ژمارەیان لە عیراق 550 هەزار كەس بووە، 360 هەزار هاوڵاتی ئەو پێكهاتەیە له دوای هێرشهكانی داعشهوه بۆ شنگال ئاوارەبون و زیاتر لە 100 هەزار كەسیش كۆچیان كردووە.
بەڵام ئەوان هێشتا برینی هێرشی داعشیان لە ساڵی 2014دا ساڕێژ نەبووە، بەپێی ئاماری نوسینگەی رزگاركردنی رفێنراوانی ئێزیدیی سەر بە حكومەتی هەرێم، هێشتا لە كۆی 6417 ئێزیدی رفێنراو لەلایەن داعشەوە، تەنیا 3580یان رزگاركراون و چارەنوسی ئەوانی تر نادیارە. ئەمە جگەلەوەی دوو هەزار و 293 كەسیان كوژراون.
مەترسییەكە تەنیا هاوڵاتیانی نەگرتۆتەوە، حكومەتی عیراق لە رۆژانی یەكەمی شەڕی سوپاكەی ئەحمەد شەرع بۆ سەر رۆژئاوای كوردستان (باكوری سوریا)، هێز و چەكی زیاتری رەوانەی سنوری سوریا - عیراق كرد، بەتایبەت لە پارێزگای نەینەوا، ئەوەش لە ترسی دوبارەبونەوەی سیناریۆكانی 2014.
ئێستا لە شنگال، جگە لە بڵاوبونەوەی پۆلیسی ناوخۆیی لەناو شاردا، لە دەروبەری قەزاكە هێزەكانی سوپا، حەشدی شەعبی، یەكینەكانی بەرخۆدانی شنگال (بە نزیك لە پارتی كرێكارانی كوردستان دادەنرێن)، لەگەڵ هێزەكانی پێشمەرگەی حكومەتی هەرێمی كوردستان لە هەندێك ناوچە بڵاوبونەتەوە.
میرزا خەڵەف، فەرماندەیەكی پێشمەرگەیە لە مەزارگەی شەرفەدین – مەزارگەیەكی ئایینی ئێزیدییە-، وتی "هێزەكانمان هەموو كات لە ئامادەباشیدان بۆ وەڵامدانەوەی هەر هێزێك بیەوێت ناوچەكە داگیر بكات".
هێزەكانمان هەموو كات لە ئامادەباشیدان بۆ وەڵامدانەوەی هەر هێزێك بیەوێت ناوچەكە داگیر بكات
لەگەڵئەوەشدا دۆخی ژیانی خەڵك لە ناوچەكە ئاسایی دەڕوات، وەك جەلال خەڵەف، لێپرسراوێكی حكومی لە شنگال جەختیلێكردەوە و وتی "دەوامی فەرمانگەكان ئاساییە و هاوڵاتیان مامەڵەی رۆژانەی خۆیان دەكەن، بەڵام ترس و هۆشیاریی شتێكی پێویستە، بە تایبەت ئەوەی خەڵك خۆراكی پێویست دەكڕێت".
محەمەد جاسم، سەرۆكی لیژنەی ئەمنی لە ئەنجومەنی پارێزگای نەینەوا بە (كەركوك ناو)ی وت "هێزەكانی ئەحمەد شەرع لەو هێزانە نین بتوانن سنور ببڕن، ئەگەر لە ناوخۆدا شتێك رونەدات"، وەك ئاماژەیەك بۆ شانەی نوستوی داعش. بەڵام دڵنیاییدا "پێویست ناكات خەڵك خۆی بترسێنێت، چونكە سنورەكان پارێزراون".
